PFAS zijn de afgelopen jaren steeds vaker in het nieuws. Ze worden ook wel “forever chemicals” genoemd, omdat ze nauwelijks afbreken. In dit artikel lees je wat PFAS zijn, hoe ze in ons drinkwater komen, welke normen er gelden en wat je er zelf aan kunt doen.
Wat zijn PFAS?
PFAS staat voor per- en polyfluoralkylstoffen. Het is een grote groep van duizenden door mensen gemaakte stoffen. Ze stoten water, vet en vuil af en zijn bestand tegen hitte. Daarom zitten of zaten ze in veel producten: anti-aanbakpannen, regenkleding, verpakkingen van voedsel, blusschuim en allerlei industriële toepassingen.
Die handige eigenschappen hebben een keerzijde. PFAS breken in de natuur bijna niet af. Als ze eenmaal in de bodem, het oppervlaktewater of het grondwater terechtkomen, blijven ze daar heel lang. Sommige PFAS stapelen zich ook op in het lichaam.
Hoe komen PFAS in drinkwater?
PFAS komen in het milieu terecht bij de productie van stoffen en bij het gebruik en weggooien van producten waar ze in zitten. Via lucht, bodem en water belanden ze uiteindelijk in de bronnen waaruit drinkwater wordt gemaakt.
Waar je woont maakt uit. Volgens het RIVM krijg je via drinkwater dat van grondwater is gemaakt minder PFAS binnen dan via drinkwater uit oppervlaktewater, omdat oppervlaktewater meer PFAS bevat. De hoogste concentraties in drinkwater worden gemeten in West-Nederland, waar drinkwater vooral uit rivierwater wordt gemaakt.
Hoeveel PFAS krijgen we binnen?
In 2023 berekende het RIVM hoeveel PFAS mensen in Nederland binnenkrijgen via voedsel en drinkwater. De conclusie: samen komt dat boven de zogeheten gezondheidskundige grenswaarde, de hoeveelheid waarvan je verwacht dat die bij levenslange blootstelling geen gezondheidseffecten geeft.
Belangrijk om te weten: via voedsel krijgen we volgens het RIVM ruim drie keer zoveel PFAS binnen als via drinkwater. Vis is daarbij een belangrijke bron. Via alleen drinkwater blijft de inname gemiddeld onder de grenswaarde. Drinkwater is dus niet de grootste bron, maar het is wel een bron waar je zelf invloed op hebt.
Welke normen gelden er?
Sinds 12 januari 2026 geldt in de hele Europese Unie een norm uit de Europese Drinkwaterrichtlijn: de som van twintig specifieke PFAS mag niet hoger zijn dan 0,1 microgram per liter (100 nanogram per liter). Het Nederlandse drinkwater voldoet aan die norm.
Het RIVM vindt die Europese norm niet streng genoeg. Hij is namelijk vastgesteld voordat de Europese voedselautoriteit EFSA in 2020 nieuwe inzichten over de risico’s van PFAS publiceerde. Op basis daarvan stelde het RIVM een veel lagere richtwaarde voor drinkwater voor van 4,4 nanogram per liter. Het RIVM adviseert om de PFAS-concentraties in drinkwater in een aantal delen van Nederland de komende jaren te verlagen.
| Waarde | Hoeveelheid | Wat is het? |
|---|---|---|
| Europese norm (sinds 12 januari 2026) | 100 ng/l | Wettelijke norm voor de som van 20 PFAS |
| RIVM-richtwaarde | 4,4 ng/l | Advieswaarde op basis van de EFSA-inzichten |
Is kraanwater dan onveilig?
Nee. Nederlands kraanwater is van hoge kwaliteit en voldoet aan de wettelijke normen. Kraanwater drinken blijft volgens alle instanties een gezonde keuze. Tegelijk zegt het RIVM dat het belangrijk is dat mensen in totaal minder PFAS binnenkrijgen. Wie zijn eigen blootstelling via drinkwater wil verlagen, kan dat doen met een goed waterfilter. Lees verder in Verwijdert omgekeerde osmose PFAS?.
Wat kun je zelf doen?
- Zoek op hoe het met jouw water zit. Je waterbedrijf publiceert meetgegevens over de kwaliteit van het water in jouw regio.
- Kies een filter dat PFAS echt tegenhoudt. Niet elk filter doet dat even goed. Omgekeerde osmose behoort volgens onderzoek tot de meest effectieve methoden voor thuis.
- Denk ook aan andere bronnen. Omdat voedsel de grootste bron is, helpt ook een gevarieerd eetpatroon.
Veelgestelde vragen
Haalt koken PFAS uit water?
Nee. PFAS zijn juist bestand tegen hitte. Door water te koken verdampt een deel van het water, waardoor de concentratie PFAS zelfs iets kan stijgen.
Zit er ook PFAS in flessenwater?
Ook flessenwater komt uit natuurlijke bronnen en kan sporen van stoffen bevatten. Flessenwater is daarom niet automatisch PFAS-vrij.
Waar vind ik meer informatie?
Het RIVM heeft een uitgebreide themapagina over PFAS. Op onze PFAS-pagina lees je meer over wat omgekeerde osmose doet.
Bronnen
- RIVM (2023). Risicobeoordeling van blootstelling aan PFAS via voedsel en drinkwater in Nederland.
- RIVM. PFAS in Nederlands drinkwater vergeleken met nieuwe Europese Drinkwaterrichtlijn.
- RIVM. PFAS-onderzoeksprogramma: actuele blootstelling.
- Inspectie Leefomgeving en Transport. Drinkwaterkwaliteit 2023.
- Binnenlands Bestuur. Volgens huidige normen is het Nederlandse drinkwater goed.
Zuiver water uit je eigen kraan
Omgekeerde osmose onder je aanrecht, een 3-wegkraan voor warm, koud en gefilterd water, en een waterput op jouw naam.
Dit artikel is geschreven door Waterij en gebaseerd op de genoemde bronnen. Het is algemene informatie en geen medisch advies. Heb je vragen over je gezondheid, neem dan contact op met je huisarts. Over de kwaliteit van je eigen kraanwater kun je terecht bij je waterbedrijf.